Có bao nhiêu loại cảng (Port) theo mô hình quản lý?

Trong hệ thống vận tải biển, cảng (Port) là thuật ngữ được nhiều người biết đến. Tuy nhiên, có bao nhiêu loại cảng xét theo mô hình quản lý thì không phải ai cũng biết. Do đó, bài viết này chúng tôi sẽ chia sẻ tất cả những thông tin có liên quan đến cảng, giúp bạn trang bị những kiến thức cần thiết nhé!

Khái niệm về cảng (Port)

Cảng (Port) là một bộ phận trong hệ thống cảng biển: một cơ sở hàng hải gồm một hoặc nhiều bến và các khu vực xếp hàng, nơi tàu xếp, dỡ hàng hóa và đón trả hành khách. Cảng đóng vai trò quan trọng trong việc vận chuyển hàng hóa từ điểm xuất phát tới điểm cuối cùng.

Cảng đảm nhận nhiều vai trò then chốt trong hệ thống cảng biển

Có bao nhiêu loại cảng ?

Các loại cảng được xuất hiện theo thời gian và chúng có thể được phân loại thành 4 mô hình chính: cảng dịch vụ công cộng, cảng công cụ, cảng chủ (landlord) và cảng tư nhân hóa hoàn toàn hoặc cảng dịch vụ tư nhân:

Các cảng dịch vụ và công cụ chủ yếu tập trung vào việc thực hiện các lợi ích công cộng. Các cảng cho thuê có tính cách hỗn hợp và nhằm đạt được sự cân bằng giữa lợi ích công (chính quyền cảng) và tư nhân (công nghiệp cảng). Các cảng tư nhân hóa hoàn toàn tập trung vào lợi ích của tư nhân (cổ đông).

Cảng dịch vụ

Các cảng dịch vụ có đặc tính chủ yếu là công khai. Số lượng cảng dịch vụ ngày càng giảm. Do đó, nhiều cảng dịch vụ trước đây đang dần chuyển đổi sang mô hình cảng chủ (landlord). Tuy nhiên một số cảng ở các nước đang phát triển vẫn được quản lý theo mô hình dịch vụ. 

Đối với cảng dịch vụ thì chính quyền cảng sẽ cung cấp đầy đủ các dịch vụ cần thiết cho hoạt động của hệ thống cảng biển. Cảng sở hữu, duy trì và vận hành mọi tài sản sẵn có (cố định và lưu động) cũng như các hoạt động xếp dỡ hàng hóa được thực hiện bởi lao động do Cảng vụ hàng hải trực tiếp thực hiện. 

Cảng dịch vụ – hoạt động xếp dỡ hàng hóa

Các cảng dịch vụ thường được kiểm soát bởi Bộ giao thông vận tải hoặc thông tin liên lạc và chủ tịch hoặc tổng giám đốc là một công chức được bổ nhiệm hoặc trực tiếp báo cáo.

Chức năng chính của cảng dịch vụ là hoạt động xếp dỡ hàng hóa. Tại một số cảng của các nước đang phát triển, hoạt động xếp dỡ hàng hóa được thực hiện bởi một tổ chức công riêng biệt, thường được gọi là công ty xếp dỡ hàng hóa. 

Cảng công cụ

Trong mô hình cảng công cụ, chính quyền cảng sở hữu, phát triển và duy trì cơ sở hạ tầng cảng cũng như kiến ​​trúc thượng tầng, bao gồm các thiết bị xếp dỡ hàng hóa như cầu trục và xe nâng. Nhân viên cảng vụ thường vận hành tất cả các thiết bị thuộc sở hữu của cảng vụ. 

Các công việc xếp dỡ hàng hóa khác trên tàu cũng như trên sân đỗ và cầu cảng thường được thực hiện bởi các công ty xếp dỡ hàng hóa tư nhân được ký hợp đồng với các đại lý tàu biển hoặc các công ty khác được chính quyền cảng cấp phép. 

Việc phân chia nhiệm vụ trong hệ thống cảng công cụ xác định rõ vấn đề cốt yếu của loại mô hình quản lý cảng này nhằm phân chia trách nhiệm hoạt động. Cảng công cụ có một số điểm tương đồng với cảng dịch vụ, cả về định hướng công cộng và cách thức cung cấp tài chính cho cảng.

Theo mô hình cảng công cụ, chính quyền cảng dành đất đai và kiến ​​trúc thượng tầng cho các công ty xếp dỡ hàng hóa. Thông thường, việc cung cấp các dịch vụ bốc dỡ hàng hóa được thực hiện phân tán, các công ty có quy mô nhỏ với hoạt động phân tán trên nhiều người tham gia. 

Cảng công cụ có những lợi thế riêng, đặc biệt là khi nó được sử dụng như một phương tiện chuyển đổi sang cảng chủ (landlord). Sử dụng mô hình cảng công cụ làm chất xúc tác cho quá trình chuyển đổi là một lựa chọn hấp dẫn trong trường hợp niềm tin của khu vực tư nhân chưa được thiết lập đầy đủ và rủi ro đầu tư cao. Một cảng công cụ có thể giảm thiểu điều này bằng cách giảm yêu cầu đầu tư vốn ban đầu. 

Cảng chủ (landlord)

Theo mô hình này, chính quyền cảng đóng vai trò là cơ quan quản lý và chủ nhà, trong khi hoạt động của cảng (đặc biệt là xếp dỡ hàng hóa) do các công ty tư nhân thực hiện. Ngày nay, cảng chủ (landlord) là mô hình cảng chiếm ưu thế trong các cảng lớn hơn và vừa.

Các loại cảng

Trong mô hình cảng chủ, cơ sở hạ tầng được thuê cho các công ty điều hành tư nhân hoặc cho các ngành công nghiệp như nhà máy lọc dầu, kho bồn chứa và nhà máy hóa chất. Các nhà khai thác cảng tư nhân cung cấp và duy trì cấu trúc thượng tầng của riêng họ bao gồm các tòa nhà (văn phòng, lán, kho, trạm vận chuyển container, nhà xưởng). Họ cũng mua và lắp đặt thiết bị của riêng mình trên các khu đất của nhà ga theo yêu cầu của doanh nghiệp. Tại các cảng chủ, lao động ở bến tàu được thuê bởi các nhà khai thác bến tư nhân.

Cảng hoàn toàn tư nhân hóa

Số lượng các cảng được tư nhân hóa hoàn toàn (thường là cảng dịch vụ tư nhân) có số lượng rất ít và có thể được tìm thấy chủ yếu ở Vương quốc Anh (UK) và New Zealand. Tư nhân hóa hoàn toàn được xem là một hình thức cải cách cảng cực đoan. 

Ở các cảng đã được tư nhân hóa hoàn toàn, đất cảng thuộc sở hữu tư nhân, không giống như tình trạng trong các mô hình quản lý cảng khác. Điều này đòi hỏi phải chuyển giao quyền sở hữu đối với đất đó từ khu vực công sang khu vực tư nhân. Ngoài ra, cùng với việc bán đất cảng cho tư nhân, một số chính phủ có thể đồng thời chuyển giao các chức năng quản lý cho các công ty kế thừa tư nhân. 

Rủi ro trong loại hình thu xếp này là đất cảng có thể được bán hoặc bán lại cho các hoạt động phi cảng, do đó không thể lấy lại cho mục đích sử dụng hàng hải ban đầu của nó. Hơn nữa, cũng có khả năng xảy ra đầu cơ đất đai, nhất là khi đất cảng nằm trong hoặc gần các thành phố lớn. Hơn nữa, việc bán đất cho các cảng tư nhân đôi khi cũng có thể gây ra vấn đề an ninh quốc gia.

Với những thông tin được chia sẻ trong bài viết trên bạn đã có câu trả lời về có bao nhiêu loại cảng rồi đúng không nào? Hy vọng rằng qua đây, chúng tôi sẽ giúp bạn tìm hiểu thêm những gì có liên quan đến cảng cũng như bổ ích khi tìm hiểu nhé!